De stikstoffuik
Arnout Jaspers
Sinds 2019 is Nederland verstrikt geraakt met stikstof. De discussie neemt toe en de agressie in protesten wordt steeds groter, maar wat is stikstof en wat doet het nou écht met onze natuur? Arnout Jaspers geeft hier antwoord op.
Taal
Nederlands
Uitgever
Uitgeverij Blauwburgwal
Aantal pagina’s
132 pagina’s
Verschijningsdatum
februari 2023
Genre
Mens en Maatschappij | Milieu en Natuur
Stikstof. Het heeft Nederland de afgelopen jaren flink bezig gehouden. Het is ondertussen bijna niet meer bij te houden wie wat zegt, en nog veel belangrijker wat de waarheid is, want van objectiviteit lijkt geen sprake meer. Lobbygroepen, natuurorganisaties, boeren organisaties, maar ook politieke partijen hebben allemaal belang bij een bepaald beleid waardoor feiten lastig te onderscheiden zijn door de belangen van betrokken actoren.
Het boek ‘De stikstoffuik’ is een analyse over de totstandkoming van het stikstofdebat, antwoord op de vraag wat stikstof nou eigenlijk is en wat de gevolgen zijn van teveel stikstof. Want wat weten we nou eigenlijk echt van stikstof? Iets waar boeren de oorzaak van zijn en de gevolgen niet te overzien zijn voor de natuur in Nederland? Nee. Het ligt gecompliceerder dan dat.
Los van het boek is het de vraag of deze discussie nou echt zo slecht voor Nederland. Zonder een mening te hebben over de huidige discussie zet het Nederland wel aan het nadenken over een betere, diervriendelijkere inrichting of minder vervuilende manier van werken in de landbouw. Iets waar we altijd al in uitblonken in de Nederlandse geschiedenis. Het is dus niet perse slecht om het over stikstof, de uitstoot door boeren en over de gevolgen te discussiëren. Het gevaar is echter dat er grote partijen zijn die heel veel belang hebben bij bepaald beleid van de overheid, waardoor Nederland in de knel met zichzelf, wetgeving en Europa komt. Dit bespreekt Arnout Jaspers uitgebreid in ongeveer 130 pagina’s.
De stikstoffkaart van Van der Wal
Over het algemeen zijn de betrokken actoren het over de aanpak van stikstof oneens, maar de stikstofkaart van Van der Wal was zonder twijfel niet verstandig. Hierin stonden de doelstellingen per regio ten aanzien van de afname van de stikstofuitstoot. Na de publicatie van de stikstofkaart werd de onrust onder boeren alleen maar groter en kwam er ook de nodige woede. Zo kwamen er boeren met tractoren naar het huis van minister Van der Wal en ging de Nederlandse vlag op de kop (een vorm van protest tegen het beleid). Boeren waren onwetend, zagen hun toekomst somber in en dit alles door slechte informatievoorziening van de overheid.
Arnout Jaspers schrijft in de eerste hoofdstukken over wat stikstof is en hoe het wordt gemeten. Op een toegankelijke manier krijg je kennis van een langzamerhand, lastige materie. Nederland heeft 162 gebieden opgegeven als Natura-2000 gebieden. Dit zijn gebieden waarbij de kwaliteit en kwantiteit behouden of verbeterd moet worden. Nederland heeft dusdanig veel gebieden opgegeven, een kwart van Nederland waardoor het op rechterlijk niveau serieuze gevolgen heeft.
Schrijver Jaspers kijkt vol ongeloof naar het beleid en gaat in op de rol van de rechters in dit debat, want Nederland dreigt (nog meer) stilgelegd te worden. Vergunningen worden niet meer verleend of worden aangevochten door natuurorganisaties of andere belangengroepen waardoor de bouw van huizen en andere bouwprojecten stil komen te liggen.
Staatsbosbeheer en natuurmonumenten zijn natuurlijk voorstander van een betere kwaliteit van natura-2000 gebieden, maar het streven van een natuur rond het jaartal 1900 is wel erg optimistisch, stelt Jaspers. Met de toename van het aantal mensen in Nederland, die moeten worden voorzien van eten en toename in innovaties lijkt het een utopie.
Is er wel een crisis?
Vanaf hoofdstuk 5 gaat schrijver Jaspers Nederland vergelijken met andere landen en vraagt hij zich hardop af of er wel een crisis is. Waar Nederland een depositiewaarde van 0,07 gram aanhoudt is die van Duitsland 300 gram. Het zijn grote verschillen tussen twee landen die een heel ander beleid aanhouden. Met verschillende overzichten van gegevens onderbouwt Jaspers zijn mening dat we in Nederland door aan het slaan zijn.
De milieugroep MOB (Mobilisations for the Environment) is de afgelopen jaren flink bezig met procederen tegen iedere letter in de wet die zegt dat er minder stikstof uitgestoten moet worden. De MOB is ondertussen bezig om lokale overheden over te halen / te dwingen tot handhaven van de wet. Hun goedrecht natuurlijk, maar het is de vraag of dit ten gunste is van Nederland, volgens Jaspers lijkt dit niet het geval.
Computermodellen
Arnout Jaspers wekt de verbazing over de manier van het gebruik van computermodellen over stikstof uitstoot per gebied. Het computermodel AERIUS lijkt niet waterdicht en accuraat, terwijl het programma grote gevolgen heeft voor de landbouw. Jaspers betoogt verder door in te gaan op de rol van de KDW (Kritiekloze Depositie Waarde). Een interessante analyse over een waarde die voor bouwbedrijven en boeren heel veel gevolgen heeft. De vraag is of dat terecht is als je leest over de hoogte van de grenswaarde.
Hoe nu verder?
In het laatste deel gaat Jaspers in op het artikel waar het allemaal om gaat, artikel 6 lid 3 van de habitatrichtlijn. Het artikel die Nederland op een dusdanige manier interpreteert dat het verstrikt is geraakt in een stikstoffuik. Jaspers onderstreept vier punten uit het artikel die opvallen. Jaspers schrijft over de absurditeit van de interpretatie van de wet. Het lijkt erop dat Nederland zichzelf regels oplegt die niemand heeft verplicht.
Naast het uiteenzetten van deze wet geeft Jaspers ook zijn mening over de manier waarop Nederland uit deze stikstoffuik kan komen en dat de smoes ‘het moet van Europa’ geen geldig argument is.
Titelverklaring
Jaspers spreekt over een ‘stikstoffuik’ als het gaat om de rol die MOB speelt in deze discussie. Het zet hogere en lagere overheden buitenspel door iedere letter letterlijk te interpreten. Ze brengen de discussie naar de rechtbank i.p.v. de tweede kamer. ‘Fuik’ wordt genoemd omdat de overheid handelt zonder rekening te houden met de sociaaleconomische gevolgen en zonder sterk bewijs in hoeverre dit goed beleid is ten op zichtte van de natuur. Vandaar de titel ‘ De stikstoffuik’.
- Uitbreiden van je kennis
Na het lezen van dit boek weet je de basis over het probleem waar Nederland meer is opgescheept, stikstof. De vraag wat het is en waarom het een probleem kan zijn voor de Nederlandse natuur wordt beantwoord.
- Vormen van je eigen mening
Het stikstofdebat lijkt steeds meer nare trekjes te krijgen, meningen worden sterker en luisteren naar een ander lijkt ook verleden tijd. Door het lezen van dit boek is het duidelijk welke kant de schrijver op gaat. Door het gebruiken van de leer- en inzichtvragen bij dit boek vorm je een eigen, kritische mening die zal bijdragen aan je denkvermogen en helpt in een discussie met anderen.
- Belangenpolitiek
Tijdens het lezen van ‘De stikstoffuik’ kom je er achter hoeveel verschillende organisaties belang hebben bij een bepaald beleid. Cijfers en argumenten worden op een dusdanige manier gebruikt dat deze organisaties kiezers, rechters of andere organisaties weten te overtuigen. Dit is niet nieuw, maar het laat je wel kritisch denken dat achter iedere organisatie een onderliggend, persoonlijk belang ligt waar geld ook een rol in speelt.
Over de schrijver
Arnout Jaspers heeft natuurkunde gestudeerd in Leiden en heeft onder anderen als wetenschapsjournalist geschreven voor NRC Handelsblad en de Volkskrant. Arnout Jaspers schreef al eens eerder een boek, Het Labyrint Van Occam. Een boek met veel verschillende soorten (wiskunde)puzzels.
Tot slot
Ongeacht je persoonlijke mening over natuur, milieu, dier en mens en de combinatie hiertussen geeft ‘De stikstoffuik’ de voorgeschiedenis van het stikstofdebat. Met veel verschillende, uiteenlopende meningen van lobbyisten, natuurorganisatie, boerenorganisaties en politieke partijen is het een landelijke discussie geworden, waar ook de rechter zich mee is gaan bemoeien. Nederland lijkt zichzelf in ieder geval aardig in de vingers te hebben gesneden na het lezen van ‘De stikstoffuik’.
