Nu is het aan ons

‘Nu is het aan ons’ is opgedeeld in vijf korte hoofdstukken die op elkaar aansluiten, van probleem naar oplossing. Het boekje eindigt met tien lessen die we kunnen trekken na de onderwerpen die aan bod zijn gekomen en het betoog van Eva Rovers.

Het boek wordt ingeleid door de klimaatcrisis waarin we ons begeven. Al vanaf de jaren vijftig wordt er voor gewaarschuwd. Koningin Beatrix sprak erover in haar kersttoespraak maar anno 2023 lijkt het probleem alleen maar groter te worden.
Eva Rovers betoogt op basis van artikelen en uitspraken van actoren in het milieudebat over de nalatigheid van de Nederlandse regering.

In het eerste hoofdstuk schrijft Rovers over de staat van onze planeet, die we vervuilen. Ze oppert om betere zorg voor de planeet, niet alleen door de grootste landen of de Nederlandse regering, maar ook door de ‘normale’ burger. De klimaatnoodzaak heeft de afgelopen jaren voor veel verdeeldheid gezorgd, zo haalt Rovers aan. Velen twijfelen aan de grootte van het probleem, en anderen zien geen groter probleem dan het huidige klimaat.
Volgens de schrijfster is er duidelijk een groot probleem, de aarde is ziek. En dit vergt volgens haar eensgezindheid voor het oplossen hiervan, maar stelt ze tegelijkertijd de vraag of onze democratie wel weerbaar genoeg is voor de klimaatnoodzaak.

Hoofdstuk twee gaat over de democratische noodzaak, waarbij je het met elkaar met doen en niet alleen de regering. Ook burgers moeten hun inbreng hebben bij belangrijke vraagstukken. Het antwoord op de vraag of Nederland daar klaar voor is, dat is duidelijk: “Helaas niet”.
Volgens Rovers kan het Nederlandse besturingssysteem wel wat veranderingen gebruiken. Eva Rovers benoemt acht ‘interne kwetsbaarheden’ die de democratie verder verzwakken als ze niet worden aangepast.
Eén van deze punten gaat over de ‘diplomademocratie’. Steeds meer Nederlands voelen zich niet vertegenwoordigd door de gekozen afgevaardigden. Met name de praktisch geschoolden burgers voelen geen volksvertegenwoordiging. Het tweede punt gaat over de kritische blik tegenover marktwerking. De winnaars staan tegenover de verliezers en de verliezers van de marktwerking vertrouwen de politiek totaal niet meer, zij zijn afgehaakt.

Daarnaast richt Eva Rovers zich nog op ‘schijnparticipatie’, ‘rechtsstatelijk falen’ en ook op Nederland als lobbyland. In Nederland hebben grote bedrijven en organisaties de kans om veel invloed te hebben op het beleid van de regering. Het lobby register ontbreekt en dus is er geen enkele transparantie, en is het dus ook niet eerlijk tegenover de kiezer die eens in de paar jaar tijd mag stemmen.
Tot slot gaat het over de financiering van politieke partijen, waardoor sommige partijen meer geld kunnen uitgeven aan campagnes bijvoorbeeld, oneerlijk zegt Eva Rovers. De laatste twee punten gaan over de beperkingen van het stemrecht en de korte termijn visies van politieke partijen om bij de volgende verkiezingen weer genoeg zetels te behalen.

De slotconclusie van hoofdstuk 2 is dat er meer democratie nodig is om dingen écht te veranderen. Hiervoor zullen er dus wel een aantal dingen moeten veranderen, bijvoorbeeld één van de acht interne kwetsbaarheden van de Nederlandse democratie.

Eva Rovers pleit voor de noodzakelijkheid van burgerberaden in hoofdstuk 3.  Burgerberaden houden in dat burgers onafhankelijk in gesprek gaan met elkaar. Deze willekeurig gekozen burgers zoeken in groepen naar oplossing voor een bepaald probleem.
Schrijfster Rovers geeft als voorbeeld Ierland, het land waar zo’n burgerberaad werd ingezet voor de landelijke verdeeldheid omtrent abortus enkele jaren geleden. Er werden 100 willekeurige burgers gekozen die vijf weekenden discussiërend met elkaar naar oplossing zochten, onafhankelijk.
De burgers kregen alle informatie die ze nodig hadden. Daarnaast kregen organisaties van voor- en tegenstanders van abortus evenveel spreektijd om hun standpunt over te brengen.

In het boek gaat Eva Rovers in op de positieve gevolgen van dit burgerberaad die uiteindelijk voor een referendum heeft gezorgd.
De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) geeft vijf redenen waarom burgerberaden zouden werken.

1. Onafhankelijkheid
2. Kennisdiversiteit
3. Ruimte voor goed overleg
4. Focus op gemeenschappelijke welzijn
5. Vertrouwen

Hoofdstuk drie sluit af met de open vraag of burgerberaden wellicht ook kunnen helpen met de grootste crisis van deze tijd: de klimaatcrisis

Het vierde hoofdstuk staat in het teken van de lessen die wij als Nederland kunnen trekken uit (vorige) burgerberaden.
Om een burgerberaad écht doeltreffend te maken is er volgens de schrijfsters en andere organisaties het een en ander nodig. Er zal namelijk wel iets gedaan moeten worden met de uitkomst en het advies van het burgerberaad.

Rovers trekt onder anderen lessen uit het burgerberaad van Frankrijk, die resulteerde in een teleurstelling voor de leden van het burgerberaad, maar ook de Franse burgers. Het begon als iets vernieuwend en het zou de democratie naar een nieuwe hoogte brengen, maar toen alle plannen en voorstellen klaarlagen besloot de Franse regering met veel, ingrijpende, maar goed doordachte voorstellen niks te doen. Maar hoe moet het dan wel, als het echt een toegevoegde waarde kan en moet hebben.
Allereerst zal de organisatie in orde moeten zijn. Denk aan de hoeveelheid burgers in het burgerberaad, de duur van dit burgerberaad, van wie de opdracht komt, wat er gedaan wordt met de uitkomst en een campagne richting de rest van Nederland, zodat iedereen op de hoogte is.

Maar dan nog het lastigste van het burgerberaad: wat doen we met de uitkomst? Rovers spreekt onder anderen over een (meerkeuze)referendum. Een referendum bestaat al een aantal jaar niet meer in Nederland.

Hoofdstuk 5 gaat over de manier waarop burgerberaden net zo normaal als verkiezingen (kunnen) worden. Een permanent nationaal burgerberaad zou de manier kunnen zijn. Een burgerberaad die drie casussen gaat behandelen in anderhalf jaar tijd en met een niet-bindend, maar dwingend advies komt richting het parlement, en of de regering. Op die manier gaat Nederland nog een stap verder dan voorloper Ierland die tegelijkertijd ook reflecteert en leert van andere landen om op die manier nog doeltreffendere burgerberaden te organiseren.
Met name voor het klimaatbeleid en problematiek daar omheen zou een burgerberaad volgens Rovers de ideale oplossing zijn.

In de bijlage, het laatste deel van het boek worden de tien lessen besproken op basis van de basisprincipes van OESO voor optimale deliberatieve besluitvorming. Dit zijn lessen als de juiste vraag formuleren voor het burgerberaad, de tijd nemen, de burgers vertrouwen, gewogen loting en met name herhalen en daarvan leren.